خطبه بخوانند . « 1 » بازتاب اقدام مأمون قضيّه ولايتعهدى امام رضا عليه السلام در جامعه اسلامى آن روز ، بازتاب‌هاى متفاوتى داشت . علويان و مردم مدينه از آن استقبال كرده ، دست از مخالفت و شورش عليه حكومت برداشتند و تا زمانى كه آن حضرت زنده بود ، قيامى از آنان سر نزد . « 2 » مردم كوفه از همان آغاز با مأمون بيعت نكردند و همچنان با وى مخالف بودند تا زمانى كه عباس بن موسى برادر امام رضا عليه السلام بدانجا رفت و مردم را به بيعت مأمون فراخواند . آنان - جز تعدادى اندك - از دعوت او سرپيچى كرده گفتند : اگر براى مأمون و پس از او براى برادرت دعوت مىكنى ما نيازمند دعوت تو نيستيم ؛ ولى اگر مستقيم براى برادرت يا يكى ديگر از خاندانت يا براى خودت فرامىخوانى ، دعوتت را پذيراييم . « 3 » در بغداد مردم در ابتدا دو دسته شدند : جمعى به فرمان مأمون گردن نهادند ؛ ولى گروهى ديگر از فرمان وى سر باز زدند و چون در ميان اين دسته تعدادى از رجال دولتى وجود داشت بر موافقان چيره گشتند . آنان با « ابن شَكْله » يكى از سرسخت‌ترين دشمنان حضرت على عليه السلام بيعت كردند . « 4 » سياست‌ها و تدابير امام رضا عليه السلام حضرت رضا عليه السلام همزمان با اجراى توطئه‌هاى مأمون نسبت به خود ، براى خنثى كردن آن‌ها دست به كار شد و سياست‌ها و تدابير سنجيده و حساب شده‌اى در پيش گرفت . اين تدابير از زمان دعوت مأمون از آن حضرت براى حركت به سوى خراسان آغاز گشت و تا لحظه شهادت آن بزرگوار ادامه داشت . اينك نمودارهاى برجسته سياست امام عليه السلام در برابر طرح مأمون :

--> ( 1 ) - بحارالانوار ، ج 49 ، ص 134 و مسند الامام الرضا عليه السلام ، ج 1 ، ص 74 . ( 2 ) - الحياة السياسيّة للامام الرضا عليه السلام ، ص 226 . ( 3 ) - همان ، ص 188 . ( 4 ) - همان ، ص 384 .